Afra Nur BIYIK Sosyal Medyada Hakaret Suçu ve Tazminat Hakları
Afra Nur BIYIK Afra Nur BIYIK Günümüzde sosyal medya kullanımı hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Ancak, dijital dünyadaki anonimlik hissi, bazı kullanıcıları hukuka aykırı eylemlere, özellikle de hakaret suçunu işlemeye itmektedir. Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle saldırmak suçtur. Denizli'de sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçlarında hem ceza hem tazminat yolları birlikte işletilebilir.
Sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçları, TCK'nın 125. maddesi uyarınca "alenen" işlenmiş sayıldığından, verilecek ceza artırılmaktadır. Hakarete uğrayan kişi, sadece ceza davası açılmasını sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda kişilik haklarına yapılan saldırı nedeniyle manevi tazminat davası açma hakkına da sahiptir.
Hakaret suçunun alenen işlenmesi halinde ceza altıda bir oranında artırılır. Sosyal medya platformları, herkese açık niteliği gereği aleniyet unsurunu barındırır ve bu durum ağırlaştırıcı sebep olarak kabul edilir.
TCK Madde 125/4
Mağdurların, hakaret içerikli paylaşımların ekran görüntülerini (URL adresleri görünecek şekilde) almaları ve mümkünse noter kanalıyla tespit ettirmeleri ispat açısından büyük önem taşır. Bıyık Hukuk olarak, dijital platformlarda kişilik haklarınızın zedelenmesi durumunda, hem failin cezalandırılması hem de uğranılan manevi zararın tazmini süreçlerinde müvekkillerimize profesyonel hukuki destek sağlamaktayız.
Dijital ortamda işlenen suçlarda delillerin hızla kaybolabildiğini unutmayın. Ceza hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.
Türk Ceza Kanunu m.125, hakaret suçunu iki ayrı biçimde tanımlar. Birincisi, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmektir. İkincisi ise sövmek suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırmaktır. İlkinde belirli bir davranış yüklenirken, ikincisinde doğrudan aşağılayıcı ifadeler kullanılır.
Suçun oluşması için mağdurun belirli veya belirlenebilir olması gerekir. İsim verilmese dahi, kullanılan ifadelerden kimin kastedildiği anlaşılabiliyorsa suç oluşur. Buna karşılık, kime yöneldiği hiçbir biçimde anlaşılamayan genel ifadeler hakaret suçunu oluşturmaz.
Her olumsuz yorum hakaret değildir. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ifade özgürlüğünü güvence altına alır; bu özgürlük, rahatsız edici ve şok edici düşünceleri de kapsar. Yargı kararlarında bu sınır belirlenirken şu ölçütler kullanılır:
Kanun ayrıca, bir hukuki uyuşmazlıkta iddia ve savunma dokunulmazlığı kapsamında söylenen sözleri suç saymaz; ancak bunun için ifadelerin uyuşmazlıkla bağlantılı ve savunma için gerekli olması aranır.
Dijital ortamda içerik hızla silinebildiğinden, delillendirme ilk yapılması gereken iştir. Şu adımlar ispat gücünü belirgin biçimde artırır:
Sahte veya anonim hesaplardan yapılan paylaşımlarda fail baştan bilinmez. Bu durumda savcılığa yapılan şikâyet üzerine, ilgili platformdan ve erişim sağlayıcılardan IP kayıtları istenir. IP adresi üzerinden abone bilgisine ulaşılarak fail tespit edilebilir. Süreç, platformun yurt dışı kaynaklı olması hâlinde uzayabilir; bu nedenle şikâyette gecikilmemesi önemlidir.
İki süreç birbirinden bağımsızdır ve aynı anda yürütülebilir. Ceza mahkemesinde beraat kararı verilmesi, hukuk mahkemesinde tazminat talebinin reddini gerektirmez; çünkü ceza sorumluluğu ile kişilik haklarının ihlali farklı ölçütlere tabidir. Buna karşılık ceza mahkemesinin fiilin işlendiğine ilişkin kesinleşmiş maddi tespitleri, hukuk hâkimini bağlar.
Tazminat davasında hâkim; saldırının ağırlığını, yayılma alanını, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu ve mağdurun duyduğu elemi değerlendirerek bir miktar belirler. Paylaşımın görüntülenme sayısı ve erişim genişliği, bu değerlendirmede etkili olur.
Ceza ve tazminat süreçleri sonuçlanana kadar içeriğin yayında kalması, zararın büyümesine yol açar. 5651 sayılı Kanun kapsamında sulh ceza hâkimliğine başvurularak içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talep edilebilir; kanun bu taleplerin yirmi dört saat içinde karara bağlanmasını öngörür. Ayrıntılar için internetten içerik kaldırma ve erişim engeli yazımızı inceleyebilirsiniz.
Hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi hâlinde ceza artırılır ve suç, şikâyete bağlı olmaktan çıkarak resen takip edilir hâle gelir. Bu durumda mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirmez.
Aynı şekilde suçun; kişinin mensup olduğu din, mezhep veya inançları açıklamasından dolayı ya da kişinin kutsal saydığı değerlerden bahisle işlenmesi hâlinde de ceza artırılır.
Tarafların birbirine karşılıklı hakaret etmesi hâlinde hâkim, olayın niteliğine göre her iki taraf hakkında da cezaya hükmetmeyebilir. Bu, sosyal medya tartışmalarında sıkça karşılaşılan bir durumdur.
Ayrıca haksız bir fiile tepki olarak işlenen hakaret suçunda da cezaya hükmedilmeyebilir. Bu nedenle şikâyette bulunmadan önce, kendi paylaşımlarının da değerlendirmeye alınacağı göz önünde bulundurulmalıdır.
Yargı kararlarında her ağır sözün hakaret sayılmadığı kabul edilir. Kaba hitap tarzı, nezaketsizlik veya beddua niteliğindeki ifadeler; kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyuta ulaşmadıkça suç oluşturmayabilir.
Belirleyici olan, sözün somut bağlamı ve muhatabın toplumsal değerlendirilmesini düşürecek nitelikte olup olmadığıdır. Bu değerlendirme her olayın kendi koşulları içinde yapılır.
Hayır. Suç, paylaşımın yapılmasıyla tamamlanır. Sonradan silinmesi cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz; yalnızca zararın büyümesini önler ve etkin pişmanlık kapsamında lehe bir unsur olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle mağdurun, içerik silinmeden önce delillendirme yapması kritik önemdedir. Silinmiş içeriklerde ispat, platformdan alınacak kayıtlara veya üçüncü kişilerin ekran görüntülerine bağlı kalır.
Bir paylaşımı yeniden paylaşan (retweet, repost) kişinin sorumluluğu, somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. İçeriği benimseyerek ve yayılmasına katkı sağlayarak paylaşan kişi bakımından sorumluluk doğabilir.
Yalnızca beğenme eyleminin ise kural olarak içeriği yayma niteliği taşımadığı kabul edilmektedir. Ancak bu değerlendirme, platformun işleyişine ve eylemin somut etkisine göre değişebilir.
Denizli'de sosyal medya üzerinden işlenen hakaret suçlarında şikâyet, Denizli Cumhuriyet Başsavcılığına yapılır. Suç şikâyete tabi olduğundan, mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren yasal süre içinde başvurması gerekir.
Sahte veya anonim hesaplardan yapılan paylaşımlarda fail baştan bilinmez. Denizli'de yapılan şikâyet üzerine savcılık, ilgili platformdan ve erişim sağlayıcılardan IP kayıtlarını ister; IP adresi üzerinden abone bilgisine ulaşılarak fail tespit edilir. Bu süreç platformun yurt dışı kaynaklı olması hâlinde uzayabildiğinden şikâyette gecikilmemelidir.
Ceza yargılamasından bağımsız olarak, kişilik haklarına saldırı nedeniyle Denizli'deki asliye hukuk mahkemelerinde manevi tazminat davası açılabilir. İki süreç ayrı ayrı ve aynı anda yürütülebilir.
İçeriğin yayında kalması zararı büyüttüğünden, Denizli sulh ceza hâkimliğine başvurularak içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi de talep edilmelidir. Kanun bu taleplerin yirmi dört saat içinde karara bağlanmasını öngörür.
Hakaret suçu TCK m.125'te düzenlenmiştir. Suçun alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda bir oranında artırılır. Sosyal medya platformları herkese açık niteliği gereği aleniyet unsurunu barındırdığından bu artırım uygulanır.
Ekran görüntüsü tek başına tartışmaya açık olabilir. Paylaşımın URL adresi, tarih ve saat bilgisi görünecek şekilde kaydedilmesi ve mümkünse noter kanalıyla tespit ettirilmesi ispat gücünü önemli ölçüde artırır.
Hakaret suçu şikâyete tabidir. Mağdurun fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren yasal şikâyet süresi içinde başvurması gerekir. Bu süre kaçırılırsa şikâyet hakkı düşer.
Evet. Ceza yargılamasından bağımsız olarak, kişilik haklarına yapılan saldırı nedeniyle hukuk mahkemelerinde manevi tazminat davası açılabilir. İki süreç ayrı ayrı yürütülür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Hak kaybı yaşamamak için sürecinizi bir avukatla değerlendirmeniz önerilir.
Dijital platformlarda kişilik haklarınıza yönelik saldırılarda hem ceza hem tazminat sürecinde yanınızdayız.
