Afra Nur BIYIK Uzlaşma Nedir? Hangi Suçlarda Uygulanır?
Afra Nur BIYIK Afra Nur BIYIK Uzlaştırma, belirli suçlarda mağdur ile şüpheli veya sanığın, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasına imkân tanıyan bir kurumdur. Amacı, mağdurun zararının hızla giderilmesi ve yargı yükünün azaltılmasıdır. Uzlaşma kapsamındaki suçlarda savcılığın dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermesi zorunludur; bu aşama atlanarak dava açılması hukuka aykırılık oluşturur. Denizli'de uzlaştırma kapsamındaki suçlarda savcılığın dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermesi zorunludur; bu aşama atlanamaz.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesi uyarınca uzlaştırma kapsamına giren başlıca suçlar şunlardır:
Buna karşılık cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu madde suçları, şikâyete bağlı olsalar dahi uzlaştırma kapsamı dışındadır. Ayrıca soruşturulması ve kovuşturulması izne bağlı suçlarda uzlaştırma uygulanmaz.
Süreç uygulamada şu adımlarla ilerler:
Uzlaştırmacı hâkim ya da savcı değildir; taraflardan birini temsil etmez ve kimseyi anlaşmaya zorlayamaz. Görevi, iletişimi kolaylaştırmak ve süreci usulüne uygun yürütmektir. Teklifi reddetmeniz hâlinde bunun aleyhinize kullanılması mümkün değildir.
Afra Nur BIYIK
Uzlaşma denince akla yalnızca para ödemek gelir; oysa kanun edimi sınırlandırmamıştır. Uygulamada kararlaştırılan edimler arasında şunlar bulunur:
Tarafların hiçbir edim öngörmeksizin, yalnızca anlaştıklarını beyan ederek uzlaşmaları da mümkündür.
Uzlaşma sağlanır ve edim derhâl yerine getirilirse, soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına; kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir. Ortada bir mahkûmiyet bulunmadığından adli sicil kaydına işlenmez. Aynı fiil nedeniyle yeniden dava açılamaz.
Edim ileri bir tarihe veya taksitlere bağlanmışsa, savcılık kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verebilir. Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır ve alacaklı doğrudan icra takibi başlatabilir.
Şikâyetten vazgeçme mağdurun tek taraflı beyanıdır ve karşılığında bir güvence içermez. Uzlaşma ise resmî bir süreçtir; edimler yazılı hâle getirilir ve yerine getirilmemesi hâlinde icra edilebilir bir belgeye dayanılır. Bu nedenle karşı taraftan bir edim bekleniyorsa, doğrudan şikâyetten vazgeçmek yerine uzlaştırma yolunun tercih edilmesi mağdur açısından daha güvenlidir. Konuyla ilgili olarak şikâyetten vazgeçme yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Uzlaştırmacılar, hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından belirlenen ve Adalet Bakanlığı tarafından tutulan sicile kayıtlı kişilerdir. Uzlaştırma eğitimi almış olmaları zorunludur. Görevlendirme, uzlaştırma bürosu tarafından sicildeki listeden yapılır.
Uzlaştırmacı taraflardan birini temsil etmez, hukuki tavsiye vermez ve kimseyi anlaşmaya zorlayamaz. Tarafsızlığını yitirdiği anlaşılırsa görevden alınır. Taraflar, uzlaştırma görüşmelerinde müdafi veya vekilleriyle birlikte bulunabilirler.
Uzlaştırma görüşmeleri sırasında yapılan açıklamalar, delil olarak kullanılamaz. Bu kural, tarafların çekinmeden konuşabilmesini sağlar. Uzlaşma sağlanamaması hâlinde, görüşmelerde söylenenler soruşturma veya kovuşturmada aleyhe kullanılamaz.
Uzlaştırmacının bu gizliliğe uyma yükümlülüğü, görevi sona erdikten sonra da devam eder.
Teklif, taraflara açıklanır ve kabul edip etmedikleri sorulur. Kanun, belirli bir süre içinde cevap verilmemesini teklifin reddi sayar. Reddin hiçbir olumsuz sonucu yoktur; soruşturma olağan seyrinde devam eder ve bu durum kişi aleyhine yorumlanamaz.
Şüpheli veya sanık ile mağdur arasında birden fazla kişi varsa, uzlaşmanın gerçekleşmesi için tüm ilgililerin anlaşması gerekir. Bir kısmıyla uzlaşma sağlanması hâlinde, yalnızca uzlaşan kişiler bakımından sonuç doğar.
Suça sürüklenen çocuklar bakımından uzlaştırma daha geniş uygulanır. Yetişkinler için üst sınırı aşan bazı suçlarda dahi, fail çocuksa uzlaştırma yoluna gidilebilmektedir. Bu düzenleme, çocuğun ceza yargılamasının olumsuz etkilerinden korunmasını amaçlar.
Çocuk hakkında uzlaştırma işlemleri yürütülürken kanuni temsilcisinin de sürece katılması gerekir.
Uzlaşma belgesinde edimin derhâl yerine getirileceği kararlaştırılmışsa ve edim ifa edilmişse dosya kapanır. Edim ileri bir tarihe veya taksitlere bağlanmışsa, savcılık kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verebilir; kovuşturma aşamasında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.
Edim yerine getirilmezse iki sonuç doğar: uzlaşma raporu veya belgesi ilam niteliğinde belge sayıldığından alacaklı doğrudan icra takibi başlatabilir; ayrıca şartlı verilen kararlar bakımından soruşturma ya da kovuşturmaya devam edilebilir.
Uzlaşma sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ya da düşme kararı, bir mahkûmiyet hükmü değildir. Bu nedenle adli sicil kaydına işlenmez ve kişinin sabıka kaydında görünmez. Aynı fiil nedeniyle yeniden dava açılamaması da uzlaşmanın önemli bir sonucudur.
Denizli'de uzlaştırma işlemleri, Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu tarafından yürütülür. Suçun uzlaştırma kapsamında olduğu tespit edildiğinde dosya bu büroya gönderilir ve sicile kayıtlı uzlaştırmacılar arasından görevlendirme yapılır.
Görevlendirilen uzlaştırmacı taraflara ulaşarak süreci anlatır ve müzakereleri yürütür. Denizli merkezde yapılan görüşmelerin yanı sıra, tarafların Çivril, Tavas veya Acıpayam gibi ilçelerde bulunması hâlinde görüşmeler telefon ya da ayrı ayrı yapılan toplantılarla da sürdürülebilir. Taraflar görüşmelerde müdafi veya vekilleriyle birlikte bulunabilir.
Uzlaştırma teklifini reddetmenin Denizli'deki uygulamada da hiçbir olumsuz sonucu yoktur; soruşturma olağan seyrinde devam eder ve ret kararı kişi aleyhine yorumlanamaz. Görüşmeler sırasında yapılan açıklamalar delil olarak kullanılamaz.
Uzlaşma sağlanması hâlinde Denizli'de yürütülen soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir ve adli sicil kaydına işlenmez.
Hayır. Uzlaşma tamamen tarafların iradesine bağlıdır. Teklifi reddetmek hiçbir olumsuz sonuç doğurmaz ve soruşturma olağan seyrinde devam eder. Kabul etmemeniz aleyhinize yorumlanamaz.
Hayır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilir. Ortada bir mahkûmiyet hükmü bulunmadığından adli sicil kaydına işlenmez.
Hayır. Edim para ödemekle sınırlı değildir. Özür dilemek, zararı gidermek, eski hâle getirmek, kamuya yararlı bir işte çalışmak gibi edimler kararlaştırılabilir. Tarafların hiçbir edim öngörmeden uzlaşması da mümkündür.
Edim derhâl yerine getirilmişse dosya kapanır. Edim ileri tarihe bırakılmışsa ve yerine getirilmezse uzlaşma raporu ilam niteliğinde belge sayılır; alacaklı icra takibi başlatabilir. Şartlı olarak verilmiş kararlarda ise soruşturma veya kovuşturmaya devam edilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebileceğinden, hak kaybı yaşamamak için sürecinizi bir avukatla değerlendirmeniz önerilir.
Uzlaşma teklifini değerlendirmek, edimleri belirlemek ve haklarınızı korumak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
